5 Going to the fair - Jacques de Revigny on possession
William M. Gordon
Having begun my studies in mediaeval Roman law under Peter Stein’s supervision it seemed to me appropriate to turn to that subject in offering a tribute to him.
Jacques de Revigny taught in the Orleans law school from around 1260 to around 1280, and the importance of that law school in the thirteenth and early fourteenth centuries is now well established, particularly as a result of the work of E. M. Meijers. The work which he began in the University of Leiden has been continued there under the leadership of R. Feenstra[183] and attention has focused on the writings of Jacques de Revigny, which, so far as they had been printed before Meijers brought out their importance, had been printed under the names of others - Pierre de Belleperche in the case of his commentary on the Code and Bartolus in the case of his commentary on the Institutes.[184] The modest addition to what has since been achieved by way of publication of his writings which follows has been made possible by association with the Leiden project. I gratefully acknowledge the help which I have received from Leiden in preparing it.The text edited is a commentary by Jacques de Revigny on D. 41.2.6.1-7, in the mediaeval form of reference, ff de acquirenda vel amittenda possessione l.Clam possidere § Qui ad nundinas and 1. Sed et si.[185] It is taken from a lectura on the Digestum novum of which the part from which this text comes is preserved in two manuscripts, one formerly held in Chartres and the other held in Paris.4 In his excellent study of the repetitiones of Jacques de Revigny5 Bezemer cautiously refrains from identifying the commentary on D.41.2.6.1-7 definitely as a repetitio, that is, as a ceremonial special lecture treating a text at length outside the regular course of lectures.
Nevertheless he expresses a suspicion that it and other lengthy commentaries included in the lectura were in fact repetitiones, and he is perhaps unduly cautious in refusing to include this particular one. He points out that D.41.2.6.1-7 was the subject of a repetitio by another famous teacher at the Orleans law school, Pierre de Belleperche, which is preserved at Paris in the Bibliotheque Nationale, MS lat 4488 fos. 216r—219r.6 The Digest text is also described as intricate and subtle by Odofredus,7 is said by Albericus de Rosate to be regarded as subtle and difficult,8 and is called by Bartolus a notabilis et magistrate textus,9 all of which comments would indicate that it was appropriate for a repetitio. However this may be, the commentary is an interesting example of Jacques de Revigny’s work.The structure of the commentary follows roughly the pattern of repetitiones of Jacques de Revigny as identified by Bezemer.10 This, as he notes, does not differ greatly from the structure of commentaries
returning from market, someone seizes possession; Labeo says that this person possesses by stealth, and so the man who went to market remains in possession; but if the trespasser does not admit the owner on his return, he is regarded as possessing by force rather than by stealth.
But if the owner declines to return to his land because he fears superior force, he will be deemed to have lost possession. Neratius writes the same.’)
The text and translation are taken from The Digest of Justinian, Latin text edited by T. Mommsen with the aid of P. Krueger, English translation edited by W. A. J. Watson, vol. iv (Philadelphia, 1985), 506-7.
4 The Chartres MS Bibliotheque Municipale 145 in which the text edited appears on fols.
91 ra-92vb (= C in the edition) was destroyed during the Second World War. Fortunately some of the photographs of it held by E. M. Meijers have survived - see Meijers, Etudes, 77 n. *; the Paris MS Bibliotheque Nationale Latin 14350 (in which the text edited appears on fos. 83vb-84vb ( = P in the edition) survives but is a less complete record. Another incomplete MS of the lectura is in Douai, Bibliotheque Municipale 648, and there are fragments in Paris MS BN lat. 4488 and Frankfurt-on-Main MS MPI 1 fos. 7-10. The edition in general follows C, which has been written by a more careful scribe.5 C. H. Bezemer, Les Repetitions de Jacques de Revigny (Leiden, 1987), at 239 n. 12.
6 This repetitio makes a number of references, some critical, to Jacques de Revigny’s commentary on the text, identified as scripta - see Meijers, Etudes, 95.
7 Odofredus, In Digestum Nouum Lectura... (Lyons, 1552; reprinted in Opera luridica Rariora, IV), ad h.l. (fol. 57va, no. 3).
8 Albericus de Rosate, Commentaria... super Prima Parte ff noui... (Venice, 1585; reprinted in Opera luridica Rariora, XXV) ad h.l. (fol. 81vb, no. 1).
9 Bartolus, Commentaria in Primam Digesti Novi Partem... (Lyons, 1552), ad h.l. (fol. 93ra) in principio.
10 style='font-style: italic'>Les Repetitions, 61-71.
delivered in the normal run of teaching.
The main difference lies in the greater emphasis on quaestiones, questions arising out of or in relation to the text being commented on. First comes the statement of the cases dealt with in D.41.2.6.1-7 - the casus positio (paras. 1-3). Three situations are identified. In the first, A has left his land to go to a fair, leaving no one on the land. In his absence B, ‘an untrustworthy neighbour’ in Revigny’s description, has entered on the land. In the second situation, on A’s return he is denied access to the land by B and in the third he is too afraid even to make an attempt to obtain access. According to Revigny the text lays down three propositions (dicta): first, that when B enters on the land he possesses secretly; secondly, that when B denies A access he now possesses by force and not secretly; and thirdly, that if A is afraid to return to his land he loses possession. Having set the scene in this way Revigny proceeds to discussion of the three propositions in paragraphs 4-21, 22-8 and 29-32 respectively.The first element in the discussion of the first proposition (paras. 4 and 5) is the wording of the text - why does it say that no one was left on the land, and why does it say that A ‘therefore’ retains possession when B takes possession secretly? This is an expositio literae, the part of a lecture, whether a normal or a special lecture, in which textual difficulties are disposed of. The explanation of the ‘no one’, attributed in the gloss to Jo(hannes), that is, Johannes Bassianus, is accepted. If anyone had been there, B would have acquired the whole possession if he had expelled him or nothing if he had failed to expel him. The gloss explains the ‘therefore’ on the basis that the words ‘only naturally’ are to be understood; what B acquires secretly is only natural possession. Revigny thinks it unnecessary to read anything into the text. A person possessing secretly is afraid of the person who is, and whom he believes to be, in possession, and so that person remains possessor.
Revigny then raises a series of questions on the first proposition.
They are concerned with the nature of the possession held by A and B respectively, civil or natural, and the remedy available to A to recover the land from B. The terminology of possession in the texts is notoriously difficult to disentangle, and it is by no means clear what is meant by civil and by natural possession. Revigny attacks the view of Johannes Bassianus that A has both civil and natural possession while on the land and civil possession only, meaning possession held animo, when he leaves, allowing B to take natural possession (paras. 7 and 8). He also attacks the view of Azo that natural possession means the possession of someone who is on the land or in sight of it or near it and is retained when one leaves (paras. 8 and 9). In his view civil possession means the possession of an owner, possession which he holds whether he is on the land or not, and natural possession means the possession held by someone who has the use of land (para. 9), for example a usufructuary (see para. 13);[186] the person who enters secretly is like a usufructuary in that he holds the land although illegally (iniuste), but the illegality is irrelevant because possession can be held either legally or illegally (paras. 13 and 14). In each case only one possession is involved and the owner does not have a combination of civil and natural possession but a single civil possession which carries the benefit of natural possession. This gives him a right to claim the natural possession from someone who interferes with it as B has done in this case. The fact that he has this civil possession does not prevent someone from taking natural possession because possession is a matter of fact, but the taking is not to his prejudice (paras. 10 and 12). B has only natural possession, and a statement in the gloss that Ro(gerius) held that he had civil possession is perhaps a mistake (para. 15).Revigny then turns to the remedy available to A.
First he disposes of an argument by quidam that the action will have to take place on the land because if B is summoned to a court at some distance he will lose his natural possession, which he holds only so long as he is on the land or near it or in sight of it. He has no doubt that B has to appear before the judge (para. 16) and will not lose the natural possession which he has by doing so. He rejects the conception of natural possession which gives rise to the difficulty, in particular as applied to moveables, where it seems to mean that natural possession of them is lost if they are not held or in sight (paras. 17 and 18). He also rejects the view of the gloss that the remedy available will be an interdict uti possidetis for recovery of possession as opposed to retention of it, in turn based on the view that A is suing for recovery of his civil possession, which is disturbed by B’s retention of the natural possession (paras. 19 and 20). So far as Revigny is concerned A still has civil possession and does not need to recover it. He sues with the interdict uti possidetis, which is an interdict for retention of possession, to give effect to his right to have the land back, and he could sue even a bona fide possessor on this basis.Turning to the second proposition Revigny begins with questions (paras. 22 and 23), but these seem to be in essence an expositio literae. The questions are whether B possesses by force or secretly or by force and secretly, and if he possesses by force and secretly, whether he holds the same possession in these two ways. The gloss states that when the text says that B now holds by force and not secretly when he refuses A admission to his land it means that he holds by force and not only secretly and that he holds two possessions, the natural possession secretly, in the way he began, and the civil possession by force. B cannot have one possession held in two contrary ways. Revigny says, rather tartly, that he thinks one should stick to the text rather than the gloss and that B now holds one possession by force, the natural possession strengthened by ejecting the owner.
Then, following the usual order of treatment in lectures, he disposes briefly of an apparently contradictory text (a contrariuni) in para. 24, and embarks once more on questions. The first question is one raised by the gloss which argues that B would not be liable to the interdict unde vi if he turned A away but did not claim A’s (civil) possession; Revigny firmly disagrees (para. 25). He disagrees even more firmly (para. 26) with the view of the gloss that A would require to bring two actions. The first would be the interdict unde vi to recover his civil possession from which he has been ejected; the second would be the interdict uti possidetis, which becomes available after he has recovered his civil possession, to deal with the disturbance of his civil possession by B’s retention of natural possession - ‘thus he reaches his goal with two actions, very laboriously’ (para. 26, 11.42-3). This is rubbish. A can simply sue with the interdict unde vi to recover the civil possession which he has always had and which is held by force against him (para. 27). Uti possidetis is, however, available for the interim profits before his ejection (para. 28).
Finally, Revigny turns to the third proposition which he deals with fairly summarily. He again begins with what is essentially an expositio literae explaining that he assumes possession is lost only where the fearful owner, A, has given up his intention of possessing and not where he chooses to bring an action rather than confronting B on the land (para. 29). Thereafter he discusses two questions, whether B would acquire civil possession if A gave up his intention of possessing even if B did not know of A’s change of mind and what action there would be if B had entered on the land in good faith. On the first question he appears to agree with the gloss that B would acquire civil possession because he could be assumed to intend to acquire it if it were open to acquisition, this despite his differing view on what constitutes civil possession (para. 30). On the second question he rejects the use of the interdict unde vi if there was no intention to eject the owner (para. 31). He also rejects other suggestions - a remedy based on C. 8.4.11; a suggestion that there is no remedy because A should not have given up his intention of possessing; a suggestion that there would be force with retroactive effect if B defended an action to recover the possession and Azo’s suggestion of an extended interdict unde vi. For him there can be no action based on a supposition of the use of force. He suggests recourse to C. 11.48(47). 14, giving a summary remedy to the bona fide possessor of coloni until title to them can be established.
It is not possible to assess the work of Jacques de Revigny on the basis of this relatively brief extract from his writings, but it is possible to gain some impression of his qualities. The Ultramontani had a reputation for constantly criticising the gloss. Chevrier[187] has already shown that this did not mean that Jacques de Revigny had a policy of criticising it. He could accept views expressed in the gloss where he thought them well founded or merely suggest modification or correction, and instances of these attitudes can be found in the extract below, for example in paras. 4, 30 and 15. On the other hand Jacques de Revigny shows no particular respect for the gloss and is an unsparing critic where he thinks it clearly wrong, as in para. 27. It is not difficult to see how the Ultramontani gained their reputation when one reads the commentary as a whole. The picture which emerges is that of a man of incisive mind with a vigorous style, concerned to reduce the texts to a clear system and to provide from them practical and straightforward solutions to legal problems. It is much easier to understand why it is thought that his work should be restored to prominence in the history of mediaeval law than to understand how it fell out of sight.
Qui ad nundinas etc.
1. Casus: ego possideo fundum meum. Exeo de fundo meo, animo retinende possessionis semper, nemine relicto in fundo meo, et uado ad nundinas. Me absente quidam uicinus meus infidelis ingressus est fundum meum clam, nam si ego fuissem presens, pro oculo capitis non esset ausus intrare fundum. Queritur, quid iuris? Numquid ingressus possidet fundum meum? Dicitur quod sic: clam possidet. Ego autem retineo possessionem animo meo.
2. Set ponamus in casu secondo: ego intellexi quod uicinus meus est in fundo meo. Ego reuertor ad fundum meum. Dico ego sibi: domine, quid facitis hic? Exeatis fundum meum. Dicit ipse: ymo uos eatis, uos non intrabitis fundum.
Dicit iurisconsultus: ego expulsus sum, unde ui possidet qui prius possidebat clam.
3. Set ponamus: ego scio quod uicinus meus est in fundo meo. Dico ego: non sum ausus ire ad fundum meum. Ipse crudelis est. Statim me expelleret. Ego, qui suspicatus sum me repellendum, amitto possessionem. Hoc dicit.
4.size=1 face="Times New Roman"> Dicit ergo hic: profectus ad nundinas neminem reliquit in fundo. Quare dicit, ‘neminem reliquit’? Jo. dixit quod si aliquem reliquisset in fundo, dicit glosa,[188] ille ingressus nullam possessionem sibi acquireret uel utramque sibi acquireret; uerbi gratia, si ille clandestinus possessor ingrederetur fundum existente eo quem dominus dimisisset in fundo, nichil acquireret sibi ingressus, nam dominus animo suo habet ciuilem, item animo eius quem dimisit retinet naturalem et sic ingressus inueniret omne genus possessionis occupatum, unde nullam sibi acquireret, ut infra eodem 1. Si coloni.2 Vel si ingressus expelleret eum quem dominus ibi dimisisset ingressus haberet omnem possessionem, nam expulso eo qui est in fundo meo, ego uideor expulsus arg. legis infra eodem 1. Peregre,3 in fine legis.
15 5. Dicit ergo hic: ingressus clam possidet.
Retinet ergo possessionem qui ad nundinas iuit. Dic michi: unde procedit illud ‘ergo’? Dicit glosa,4 illud ‘ergo’ sequitur ex subaudito. Ingressus clam possidet, subaudi naturaliter tantum; ad illud subauditum
20 refertur li ‘ergo’, ergo possessionem retinet etc.:
nam ingressus non habet omnem. Ego credo quod hec conclusio inferatur sine subauditione. Dico quod ille possidet clam qui metuit possessorem. Unde si ego ingredior fundum uacantem et timeo aliquem quem credo possessorem et non est, 25 ego non possideo clam. Non enim inspicitur animus meus, quemadmodum si contrecto rem tuam te uolente in ueritate et ego te inuitum credam et sic in animo meo ego credo facere furtum, tamen ex quo tu uolens ego non sum fur, ut infra de furtis 1. Inter omnes § ult.5 Similiter dico hic: si ego
30 ingredior fundum clam, credens eum possessorem, ego essem possessor clam, scilicet si ego timerem possessorem, ego essem possessor clam. Unde Jo. concludit: hic clam possidet, ergo credit alium possessorem.
3 D.41.2.44.2
7 D.41.2.6.1.
naturalem. Secundum te, si ergo exeo de fundo animo retinende possessionis, nullam possessionem amitto, nam nulla 20 possessio amittitur sine animo et corpore. Ergo naturalis
non amittitur solo corpore, ut infra eodem 1. Quemadmodum.9
9. Quid ergo dicemus? Ego dico quod egressus habet eandem possessionem quam habebat intra fundum, unde exeans de fundo non habebat nisi unam possessionem quam habebat dum erat
25 intra, unde non dico sicut dixit Azo. Ipse dicebat quod
dominus existens in fundo habet naturalem, et extra habet naturalem, et ego dico, quod ymo ille qui possidet fundum pleno iure iacens in fundo habet ciuilem, et extra fundum habet ciuilem eandem. Unde ego non dico, ut ipse dixit, 30 quod naturalis sit illa quam habet ille qui est in fundo, uel
in conspectu fundi uel prope; ciuilis quam habet ille qui est extra fundum uel fundi conspectum uel fundi presenciam. Ymo dico ut iam dixi. Ciuilem habet ille qui non possidet, ut ille qui dominus est, naturalem habet ille qui possidet ad
35 quem spectat rei utilitas. Unde isti modi possidendi non uariantur per intra et extra. Unde dico dominus, siue iacens in fundo siue extra fundum, semper habet ciuilem et iste § me urget ad hoc.
10. Ego ostendo quod existens extra fundum habet illam
40 eandem quam habebat existens in fundo. Et Azo hoc dicit.
Hic constat quod existens extra fundum non habet naturalem possessionem. Si haberet eam, ergo non esset uacans. Ergo ingressus eam non haberet. Ergo necesse est michi dicere quod dum est in fundo non habeat naturalem nec eciam extra.
45 Hec est prima questio. Dico enim quod dum est intra et extra habet possessionem ciuilem et intelligo de eo qui possidebat fundum ut suum pleno iure.
name=bookmark135>11. Si nos intelligeremus casum huius § de fundo in quo habebat unus proprietatem et alter usumfructum, uerbi gratia,
50 ego habeo in fundo usumfructum, tu proprietatem. Ambo eximus fundum, quilibet animo retinende possessionis sue. Tercius ingreditur fundum. Dico quod ipse stat ibi sicut asinus. Nullam enim habet possessionem, cum omnem inueniat occupatam.
55 12. Tu dicis michi quod ille qui possidet ut dominus pleno iure habet possessionem unam, que habet uim et effectum duarum possessionum, sicut ille qui dominus est pleno iure
habet unum ius quod quidem ius habet utilitatem duorum iurium, scilicet ususfructus et proprietatis. Dic ergo michi: quando iura sunt diuersa, quod unus habet proprietatem alter usumfructum, quilibet retinet suum ius. Quare ergo erit ita quod dominus dum est extra fundum retineat suum ius, quod habet effectum duorum iurium? Ymo uidetur arg. lex supra de hiis quibus ut indignis 1.
Tutorem.[189] Ego dico possessio plus habet facti quam habeat reale dominium uel ususfructus. Unde ego concedo, quod quando ipse est extra fundum ipse habet possessionem que ualet duas, et est tante efficacie quante est illa possessio quam habet existens in fundo et dormiens. Unde quemadmodum est reperire dominium separatum ab usufructu, et dominium pleno iure quod habet secum utilitatem ususfructus, ille qui est dominus pleno iure suum dominium habet eque plenum dum est in fundo et dum est extra. Ita dico quod suum ius possidendi habet eque plenum, dum est in fundo et dum est extra. Tu non dicis uerum, nam secundum te ingressus nullam haberet. Dico quod ingressus nichil habet in preiudicium absentis domini, unde non est simile quantum ad hoc de dominio et de possessione, quia possessio plus habet facti quam dominium. Unde fructuarius usumfructum non potest habere nisi per me dominum, set possessionem quam habet fructuarius, tu potes habere me existente, non tamen in preiudicium meum. Unde totum ius et utilitatem meam ego retineo extra sicut intra.
13. Tu dicebas alia die quod ille possidet ciuiliter qui possidet rem ut dominus; ille possidet rem naturaliter qui possidet rem ut possidet ille ad quem spectat rei utilitas, et hoc bene dicebas de superficiario et emphiteota et similibus. Set quid dices de isto, nam ad istum qui ingressus est non spectat rei utilitas? Ego respondeo: uerum est, quod non habet rei utilitatem, set uerum est quod ipse possidet eo modo quo possidet fructuarius si esset in fundo. Iniuste tamen possidet. Nichil tamen ad rem, quia
in summa possessionis non refert utrum sit iusta uel iniusta, ut supra eodem 1. iii § Econtrario.11
14. Vel aliter, et sic redit in idem. Dic michi quare tu dicis quod iste ingressus possidet sicut fructuarius, et fructuarius sicut ipse? Quid commune habent inter se? Ego
possum sic dicere: dic michi quis primo possidet, proprietarius uel fructuarius? Certe proprietarius, nam fructuarius habet ius suum per constitutionem sibi factam a proprietario. Unde primo fuit proprietas et secundo ususfructus, nam ususfructus et seruitus communis habetur per constitutionem domini. Ergo dominus primo fuit quam esset fructuarius. Unde sicut in constitutione ususfructus, ego constituo tibi usumfructum et relinquo te in fundo et possides naturaliter, sic si ego exeo fundum et tu intras fundum, ego relinquo te in fundo. Unde propter istam similitudinem potest dici quod tu possides et fructuarius ad modum fructuarii.
15. Modo uidimus quam possesionem habet ille qui exit. Modo uideamus quam possessionem habet ille qui ingreditur. Dicit Ro., ut glosa12 sibi imponit, naturalem et ciuilem habet. Nos dicemus, quod ymo naturalem tantum. Ego nescio utrum glosa recitet hic infideliter sententiam Ro., nam supra eodem 1. iii Econtrario,13 glosa14 recitauit Rogerium dixisse, quod duo possunt possidere ciuiliter in certis casibus tantum, de quibus casibus iste non est unus. Sic ergo iste ingressus habet naturalem tantum.
16. Set queritur: dic michi, si dominus qui est egressus uult agere contra ingressum, numquid potest, et quomodo potest? Verbi gratia, ponamus, ego fui ad nundinas. Reuersus intellexi quod quidam ingressus est fundum meum. Dico ego: non depono animum possidendi, tum illum qui est in fundo meo ego faciam in iudicium euocari et agam contra eum. Dic michi quomodo agitabitur illud iudicium. Dicunt quidam agitabitur in ipso fundo, nam ingressus habet solam naturalem, set si compelleretur uenire coram iudice, amitteret eam, nam ille habet naturalem possessionem, qui est in fundo, uel
fundi conspectu uel in presencia. Si ergo recederet longe, usque ad locum iudicii, amitteret possessionem, et ipsi ideo dicunt iudex ueniet in fundo et ibi agitabitur-causa, arg. legis supra finium regundorum 1. Si irruptione § l.15 Nos dicimus, quod ymo ibit coram iudice, arg. C. de episcopis et clericis 1. lubemus,16 in fine. Ergo secundum hoc, amittet naturalem possessionem, quia non est in fundo, nec uidet eum nec in presencia.
12 Gl. ‘Clam’ ad h.l. 13 D.41.2.3.5. 14 Gl. ‘Ex contrario’ ad D.41.2.3.5.
15 D.10.1.8.1.
16 C.l.3.37.
17. Resp.: dicit glosa,17 naturalem amittit qui non est in fundo nec in conspectu fundi, subaudi qui habebat utramque possessionem, set ille qui non habet nisi naturalem, quocumque
140 loco eat retinet, et probatur de fructuario, infra de ui et ui armata 1. iii § Unde ui interdictum.18 Quidam dicunt: fructuarius possidet iuste, et ideo si exeat fundum retinet naturalem, set ingressus possidet iniuste, unde exiens amittit eam. Dico non est uerum, nam in summa possessionis 145 non refert sit iuste uel iniuste quesita, ut supra eodem 1.
iii § Econtrario.19
18. Ego non possum ita respondere, nam ego dico quod nullus est qui non habeat nisi unam possessionem, unde ego dicam quod falsum dicunt. Azo dixit, quod naturalem habet ille
150 qui est in fundo, uel in conspectu fundi uel in presencia, ciuilem habet ille qui non est in fundo, uel fundi conspectu uel in presencia. Dico, quod hoc non est uerum, nam ego non distinguo possessionem per intra et extra. Dixit ergo Azo: ille habet naturalem qui est in fundo, uel fundi conspectu 155 uel prope, ueluti si fundus sit retro se. Quod uerum est in rebus immobilibus. Set in mobilibus dicit ipse, si non tenet nec uidet librum suum, amittit naturalem. Unde licet liber suus sit in presencia eius uel in custodia, si non tenet nec uidet, amittit naturalem et de hoc ego non credo 160 ei, et de hoc habetis supra 1. iii § Nerua.20
19. Set quis libellus dabitur sibi? Resp.: dabitur sibi libellus in interdicto uti possidetis. Unde dicit sic: ego retineo possessionem fundi mei in animo meo. Tu turbas me in mea possessione et iniuste. Exi de fundo meo. Ego
165 ostendo quod iste libellus non consuleret agenti interdicto uti possidetis, quod est retinende possessionis. Dicet ei ingressus: tu contendis de retinenda possessione. Quam possessionem habes tu? Dicet ille: ciuilem. De qua retinenda tu contendis, bene retineas. Ego non curo de ea.
170 Habeas eam, quocumque loco ineris. Set scias quod naturalem quam ego habeo tibi non restituam. Dicit glosa:21 ingressus habet naturalem uiciose, scilicet clam, unde eo ipso quod tenet naturalem, turbat possidentem in sua ciuili, retinendo naturalem; unde interdictum uti possidetis erit in casu isto 175 recuperande possessionis; unde compelleretur exire, nam turbatio cessat si exeat.
17 Gl.‘Naturaliter’arfD.41.1.1 pr. (?). 18 D.43.16.3.13. 19 D.41.2.3.5.
20 D.41.2.3.13. 21 Gl. ‘Non clam’at/A./.
20. Querit glosa22 ultimo: tu dicis quod racio est hie, quod ille ingressus uiciose habet possessionem. Set ponamus, quod ingressus non habuit animum celandi possessionem, set habuit animum celandi quendam qui non possidebat, quem ipse credebat possessorem, et sic non habet uiciose possessionem a possessore. Ergo in causa ista non compelleretur restituere possessionem possessori. Dicit glosa,23 quod ymo semper cogitur ei restituere possessionem, quia turbat eum in sua ciuili, retinendo naturalem. Pro glosa uidetur lex.24 Lex dicit: ego edifico quendam locum tuum quem possides, habens animum celandi alium qui nullum ius habet. Numquid ego uideor fecisse clam quoad te? dicitur quod sic, infra quod ui aut clam 1. Aut qui § Si quis dum putat.25 Et sic dicit glosa,26 retinendo naturalem,
turbat ciuilem, unde oportet eum exire.
21. Advertatis: ego non credo aliquo casu quod interdictum uti possidetis sit possessionis recuperande. Unde ego dico quod interdictum uti possidetis non erit interdictum recuperande possessionis. Si tu diceres quod agenti restitueretur possessio aliqua, iam sequeretur quod habeat duas possessiones. Ego autem, secundum me, non possum dicere quod ipse habeat nisi unam. Dico enim, quod eque possidet dum est extra fundum sicut dum est intra, unde non indiget restitutione possessionis. Quid ergo dicemus secundum me? Ego dico quod detentio quam habet ingressus, non facit eum possessorem; unde egressus habet unam possessionem, scilicet ciuilem plenam; unde ius habet, unde potest agere contra ingressum, ut ingressus qui est in fundo patiatur eum esse in fundo de facto, sicut sibi est ius ne turbet eum. Unde dicet sic: ego habeo ius eundi in fundo meo. Volo quod fiat michi facultas de facto detinendi, sicut michi est ius, et tu exeas. Et hoc est agere proprissime
uti possidetis. Unde non est interdictum recuperande possessionis, set retinende possessionis. Unde ego non dico quod racio sit hic, quod clam ingressus est. Ymo et si esset ingressus bona fide, cogeretur exire ut fieret michi facultas detinende de facto, sicut michi ius est. Nam ego, quocumque loco sum, siue intra siue extra, habeo ius; unde ingressus compellitur exire, ut sic michi fiat facultas detinendi de facto et esse in fundo meo, sicut michi ius est.
22 Gl. ‘Non clam’ ad h.l. 23 Gl. ‘Non clam’ ad h.l.
24 D.43.24.5.5. 25 D.43.24.5.5. 26 Gl.‘Non clam’
22. Hoc est uerum, quod in primo casu huius legis ingressus possidet clam. Modo ueniamus ad secundum dictum. Egressus uult uenire ad fundum suum. Dicit ingressus: certe uos non intrabitis, et sic me reuertentem non admisit. Possidet ui,
5 non clam. Ego quero unum quod est contra literam: utrum ingressus possidet ui uel clam? Si tu dicis quod possidet ui, et non clam, tu omittis racionem legis. Lex dicit: origo adipiscende possessionis intuenda est. Ergo cum ab inicio possedit clam, adhuc possidet clam, ut supra hac eadem
10 lege circa principium.[190] Dicit glosa[191] quod hic dicit possidet ui, non clam, subaudi tantum. Unde dicit glosa,[192] quod dicit magis comparatiue, accipe, non electiue. Possidet enim ui et clam.
23. Quero ergo ultra: si possidet ui et clam, numquid
15 eandem possessionem habet ui et clam? Dicunt quidam quod sic, arg. legis infra, quod ui aut clam 1. Is qui in puteum § Hoc interdictum.[193] Glosa31 dicit contrarium. Ymo possidet unam ui, aliam clam, nam ui et clam contraria sunt. Unde non compatiuntur se in eadem possessione, quia posito uno de
20 contrariis, remouetur et reliquum, ut supra de procuratoribus
1. Pomponius § Set et hiis32 et infra de exceptione rei iudicate 1. Inter me.33 Unde dicit glosa,34 naturalem habet clam, ciuilem ui, nam antequam dominus expelleretur, ingressus haberet naturalem et clam. Unde adhuc habet eam
25 clam. Eo autem ipso quod dominum reuertentem non admisit, expulit eum. Unde ciuilem habet ui. Quid ergo dicemus? Ego non sum ausus dicere quod ingressus habeat duas possessiones. Quid ergo dices? Ego melius credo adherendum litere quam glose. Unde dicam quod possidet ui,
30 et non clam. Quam ergo possessionem habet ui? Dico quod ipse possidet uno modo tantum. Set ponamus: quam habet post deiectionem domini? Illam quam habebat ante deiectionem. Unde prius habebat naturalem possessionem, post deiectionem non habet nisi unam possessionem, pleniori
35 iure coadunatam. Unde dico quod ante deiectionem ingressus habebat unam possessionem, et dominus aliam. Domino deiecto, ista duo iura per coadunationem faciunt unum ius in persona ingressi, arg. supra si ususfructus petatur 1. Uti frui circa principium[194] et supra quemadmodum seruitutes amittuntur 1. Non satis[195] in fine.
24. Ad literam istam opponitur et signatur contrarium. Dicit hic, quod qui non admittit dominum reuertentem, possidet ui. Lex dicit contrarium in eisdem terminis infra de usucapionibus 1. Sequitur § Si occupaueris.[196] Dicendum est: ibi loquitur de eo qui ingressus est fundum uacantem animo et non corpore.
25. Glosa[197] mouet hic unam questionem. Ponamus: ille non admittit dominum reuertentem et dicit: amice, tu non introibis et scias quod possessionem quam tu habes, ego uolo scilicet te habere. Modo querit glosa:39 ex quo ingressus
non curat habere possessionem quam absens habet, numquid in casu isto agetur interdicto unde ui? Dicit glosa40 quod non, et male dicit. Inducit legem contrariam, infra de usucapionibus 1. Non solum § Si dominus.41 Lex illa dicit: ego te expello de facto. Possessionem non apprehendo. Fundus tuus non est ui possessus, nam hic, ex quo ingressus expulit dominum et animo non apprehendit possessionem domini, non possidet. Ego dico, quod etiam ubi ingressus non possidet, glosa haberet apparenciam. Set dico quod ubi possidet, alius non possidet. Eciam glosa non potest deffendi, quin ingressus teneatur interdicto unde ui. Lex enim dicit: ego deicio te de fundo tuo, non apprehendendo possessionem. Ego non possideo ui, et tamen teneor interdicto unde ui, ut infra de usucapionibus 1. Sequitur § Si tu me.42 Quid ergo dicemus in ista questione? Ego dico quod ex quo non patitur dominum intrare et detinet de facto, uidetur eum deicere, ex quo non patitur eum uti sua possessione et oportet dominum recedere et deponere animum possidendi.
26. Set queritur. Ponamus: ille qui exiuit de fundo suo reuersus est ad fundum suum. Non est admissus, unde deiectus est. Quomodo aget contra deicientem? Dicit glosa43 quod aget duobus iudiciis. Aget enim primo iudicio recuperande possessionis, secundo agit retinende possessionis. Verbi gratia: clam ingressus habet ab inicio
30 naturalem, et dominus ciuilem. Quando ingressus non admittit dominum reuertentem ad fundum suum, ipse deiecit eum de sua ciuili, et ideo dominus, quia non possidet, non habet interdictum uti possidetis. Habet ergo interdictum unde ui. Set ad quid? Ad possessionem de qua fuit deiectus, scilicet
35 ad ciuilem, nam de ciuili fuit deiectus. Unde aget ante interdicto unde ui, ut restituatur ciuilis de qua fuit deiectus. Ciuili habita, possessor est, et ex quo habet ciuilem in sua ciuili turbat eum ingressus, retinendo naturalem; unde, recuperata ciuili per interdictum unde ui,
40 adhuc non recedet ingressus; unde dominus aget interdicto uti possidetis contra ingressum, ut recedat de fundo et restituat ei naturalem; et sic ad intentionem suam perueniet duobus libellis, multum laboriose.
27. Ego miror quomodo ipsi dicunt, quod restitueretur sibi
45 ciuilis. Dic michi, reponetur-ne sibi in animo primo ciuilis? Ego bene dicerem pro eis unam trupham. Dico tamen, quod restituatur sibi possessio ut possideo animo. Non est res magne apparencie. Unde dico ego, quod non est dicendum ut ipsi dicunt, nam iste est circuitus et
50 circuitus uitandus est, ut supra de condictione indebiti 1. Dominus.[198] Quid ergo dicemus? Dico: uisa mea prima positione, patet quid sit dicendum. Dico enim quod aget recta uia interdicto unde ui ut restituatur sibi possessio omnis, et istud sequitur ex premissis necessario. Dico quod
55 ingressus qui dominum deiecit, non habet nisi unam possessionem; unde illam quam prius habebat clam, modo habet ui. Idem deiectus tempore deiectionis, et in omni tempore, habuit eandem possessionem. Unde deiectus aget interdicto unde ui ut restituatur illa possessio qua fuit deiectus, que
60 semper fuit una et intra et extra. Set ingressus post deiectionem habuit pleniorem possessionem, illam eandem possessionem quam prius habebat minus plenam. Contra; origo possessionis inspicitur, ergo non potest esse quod illam quam habebat clam, habeat ui. Dicendum est illud:
65 uerum est nullo extrinsecus accidente. Set deiciendo enim dominum enim accedit extrinsecus, et probatur supra eodem 1. iii § Illud45 ad finem §. Sic ergo uidetis, si non
45 D.41.2.3.19.
admittatur, uidetur deici, et habet interdictum unde ui pro recuperanda possessione, et sufficit sibi illud interdictum.
28. Set queritur, numquid et post deiectionem
habet interdictum uti possidetis? Ego credo quod sic hic, pro utilitate medii temporis quod cucurrit ante deiectionem, nam utilitas preterite turbationis non uenit in interdicto unde ui; unde datur sibi interdictum uti possidetis ut infra uti possidetis 1. Si duo[199] ad finem et supra de usufructu 1. Quesitum[200] ad finem, et sic intelligo glosam[201] que obscure loquitur in suo fine.
29. Modo ueniamus ad ultimum dictum. Dominus meticulosus, timens se repellendum, non uenit ad fundum. Possessionem amittit. Quod ego intelligo, ubi deponit animum possidendi.
Unde ponamus quod egressus est quidam bonus homo, qui execratur lites et maluit procedere per iudicem. Semper tamen habet animum retinendi possessionem. Nam tucius est procedere per iudicem, ut infra de solutionibus 1. Si stipulatus.[202] Ego non dicerem eum amisisse possessionem, quemadmodum ille qui nunciat uerbo tenus amittit possessionem; ille qui nunciat per pretorem non amittit possessionem, ut supra de operis noui nuntiatione 1. De pupillo § Meminisse50 et supra eodem titulo 1. i § De operis.51
30. Set queritur: tu dicis quod absens suo animo habet ciuilem, ingressus naturalem. Ponamus: absens, ignorante ingresso, deponit animum possidendi. Mode quero, numquid ingresso, et ignoranti, acquiritur possessio ciuilis? Dicit glosa52 quod sic, non per ius accrescendi, nam ius accrescendi accedit saltim inuito in hereditatibus. Dic michi ergo, quare differtur sibi possessio? Dicit glosa:53 quia ab inicio dum ingressus est fundum, presumitur habere animum quod uellet habere ciuilem si esset uacans, quia sine animo nulla est possessio, infra 1. proxima.54
31. Set queritur ultra, et illud est hic necessarium.
Absens possidet animo, ingressus corpore. Ponamus: absens, ignorante ingresso, deponit animum possidendi. Ingressus bona fide ingressus est. Quid remedium dabitur absenti contra ingressum? Numquid interdictum unde ui? Non uidetur, quia non est deiectus, nam uoluntas distinguit maleficia, et certe, ingressus bona fide ingressus est, nec
30 habebat animum deiciendi egressum. Nam si haberet animum deiciendi dominum si uenerit, ego concederem quod teneretur interdicto unde ui, arg. infra de furtis 1. Si quis ex domo[203] et 1. Qui iniurie.[204]
class=a6 style='margin-left:0cm;text-indent:18.0pt;line-height:normal'>32. Quid ergo remedium dabitur sibi eo casu?35 Dicunt quidam: dabitur sibi remedium per legem C. unde ui 1. Querebatur.[205] Dicunt alii: nullam habebit remedium. Miser est et miser erit. Dampnum quod quis sua culpa sentit;[206] de se ipso queri debet, quare deposuit animum possidendi. Dominus Azo admisit in casu isto, quod detur sibi
40 interdictum utile unde ui, nam licet non deiecit eum, tamen occasione sui egressus amisit possessionem; unde tenetur ei interdicto unde ui utili de eo quod ad eum peruenit, arg. infra de ui et ui armata 1. i § Familie59 et Si quis tamen se,60 et de hoc habebitis in eodem titulo 1. iii § Si quis
45 autem uisis armatis.61 Dicunt alii: uerum est quod ingressus non deiecit eum, set si contenderet de possessione et non admitteret eum, ille actus retro traheretur, et uideretur eum deiecisse, arg. infra de itinere actuque priuato 1. i § Si quis propter,62 supra ad Macedonianum 1.
50 Set Julianus § Proinde.63 Ego non uideo per quam uiam iste habet interdictum unde ui, ubi ingressus non habuit animum deiciendi eum, set dico ei consulendum per legem que dicit, celeri reformatione succurrendum possessori ut C. de agricolis et censitis 1. Si coloni.64
|
| Jacques de Revigny on possession 91 |
| 1 2 3 5-6 10 11 12 | ETC om. P meo om. P quidam] quia Cac clam - fundum om. P meo om. C ponamus] po(ne) P in secundo casu tr. P meus om. C in fundo meo est tr. P Ego reuertor] uenditor uenit C meum om. C |
| 13 14 17 | facitis] facis P exeatis] exeas P dicit - fundum om. P (homoiotel.) ponamus] pone P quod uicinus om. P |
| 1 2 3 face="Times New Roman">4 6 7 7-8 8 12-13 13 14 20 21 22 23 24 25 26 26-7 27 29 31-2 32 | Dicit] Dico C om. P dicit] dixit C reliquit - quod] i.e. 1. quid adeo dixit quia P in fundo om. P sibi possessionem tr. P fundum bis scr. P ingressus - dominus om. P animo suo tr. P habet om. P expulso eo] expellendo eum P arg. legis om. P legis om. P ergo] hic praem. C refertur] infertur C ego] ergo P inferatur] refertur P metuit possessorem] uetuit pos(essionem) P quem om. P possessorem] pos(essionem) P non] nemo P rem tuam] rem meam tuam Cac uolente in ueritate - credam] nolente inuito te et ego te inuitum P credam] C2 marg. facere om. P § ult.] penultimo C2 marg. scilicet - clam om. P Jo.] non P |
| quero] extra(?) add. P questionem] questiones Pac egressus] ingressus Cac dixit] dicit P et habet - in fundo om. P (homoiotel.) | |
| 92 | William M. Gordon |
| 14 | istam (?) que] ista questio P que] scilicet sic intelligit praem. C2 marg. |
| 18 19 21 22 23 | exeo] exit P amitto] amittit P ut om. P egressus] ingressus Cac P intra] utrum(?) P exeans de] existens in P Cac exeans C2 marg. de C2 inter. |
| 25 26 28 30 31 31-2 32 33 34 36 39 39-41 43 face="Times New Roman">44 45-6 48 50 56 57 58 59 60 61 65 66 67 67-8 69 71 71-2 72 73 73-5 75 | intra] in fundo uel praem. P non om. P dixit ] dicit P dominus om. P et extra] ymo ille qui possidet fundum praem. P30 sit bis scr. C prope] proprie P quam] est praem. P est extra] e P conspectum] conspectu P iam om. P ciuilem] nam praem. P qui possidet om. P uariantur] uariatur P quod] §(?) P habet - extra fundum om. P (homoiotel.) tnichi om. P habeat] habet P hec est - intra et extra om. P (homoiotel.) casum] conversum P in fundo tr. P post usumfructum uim et om. P sicut] non praem. P ius] inde C ususfructus et proprietatis] usumfructum et proprietatem P iura]iussa C alter] alius P ius suum tr. P dico ego tr. P reale] realem C quando] quandoque(?) C est ipse tr. P que ualet - possessio om. C (homoiotel.) in fundo om. P quod habet] habet praem. Pac secum - pleno iure om. P (homoiotel.) habet om. C eque plenum] eam plenam P ius scr., om. C. ita dico - est extra om. P (homoiotel.) Tu non scr.: tuum Com. P |
fructuarius] usufructuarius P usumfructum om. P
dominum] dominium P possessionem] posseossionem C rem naturaliter] rem om. P ut possidet] possidet om. P
hoc] hic C emphiteota] emph(yteuta)rio P
Set om. P nam] non P
non habet - quod om. C (homoiotel.)
tamen possidet] eam possidet P
dicis tu tr. C
Quid commune habent] qui habet commune P
Certe - fructuarius om. C (homoiotel.)
nam ususfructus - constitutionem] et seruitus communis habetur constitutione P
usumfructum om. C fundo] fundum P
et] ut(?)
exit - qui om. P (homoiotel.)
nam] ut C
recitauit] recitat P Rogerium] C2 Ro. C P
casibus om. P
tantum] habet P
egressus] ingressus P
lang=EN-US style='font-size:10.0pt'>ponamus] po(ne) P
illum] ille P
michi om. P agitabitur] agebatur P illud iudicium om. C.
Dicunt quidam agitabitur] P Uidetur quod in ipso fundo quidam(?) C2 marg.
in fundo ipso tr. P
set] qui C marg. compelleretur uenire] compelletur ire P amitteret] et praem. P
ideo dicunt ipse tr. P
ueniet] ueniret P agitabitur] agitabatur P
ibit] ibi P
qui] quia P
eat] exeat P
unde] et ideo P
in] s praem. Pac
possum - respondere] non ita respondeo P
non om. C unam om. P
Azo] Az. P alias est Jo. C2 marg.
uel in presencia om. C
ciuilem - in presencia om. P (homoiotel.)
Azo] alias Jo. C2 interi.
fundi conspectu] in conspectu fundi P naturalem] naturaliter P licet] liber praem. Cac ei om. P sibi? Resp. om. P libellus dabitur sibi tr. P dicit sic] dic si P in animo meo] immobilis P Tu] set praem. P possessione om. C Exi] et praem. P ostendo] ostendi P agenti] agentem C interdicto - quod] interdictum uti possidetis P retinenda] restituenda C habes tu?] habetis P bene retineas] unde ne timeas P ineris] meus C scias scr.: sciam C om. P naturalem] ciuilem praem. P tenet naturalem] retinet corporalem P ciuili om. P interdictum om. P erit om. P exeat] extat P possessori - possessionem om. P (homoiotel.) eum] eam Pac lex] quod P
1. Aut qui] 1. Aut qui aliter P unde oportet] post ciuilem C lacuna eum] Azo praem. C erit interdictum] interdictum om. P aliqua] aliquam P sequeretur] iam om. C me non] eum P sicut] et P intra] in fundo P unde om. P detentio] detentatio P dicet] dicit P eundi] exeundi P Cac quod] quidem C exeas] exiens P Et om. P recuperande] retinende C sit] sic C est michi ius tr. P sum] eam P siue intra] siue om. C compellitur] compelleretur P sic michi fiat] sit michi P esse] etiam C
possidet] possideat P
Si tu - clam om. P (homoiotel.) omittis racionem legis] committis in legem P racionem] C2 marg. in Cac
possedit] possiderit (?) C eadem om. P
size=2 color=black face="Times New Roman">subaudi om. P
et] non P
Is qui] C2 marg., om. P
Glosa dicit] Clam dic C dicit Cac
non] C2 interl. quia] nam P
et] in Cac
de exceptione - Inter me] de re iudi(cata) si mea P Inter me scr.: Si mei C
ui nam om. P
eum] earn Cac unde] C2 interl. ut C
quod] quidem C
quod - dico om. P (homoiotel.)
ipse om. P
quam - deiectionem] quod habet prius adfectionem P
illam] quam praem. Cac possessionem om. P nisi om. P, add. C2 interl. pleniori] pleniorem C coadunatam scr.: coadunatio c ordinatam P quod om. C et om. P
opponitur bis scr. P contrarium add. C2 marg.
usucapionibus] usur(pationibus) P Sequitur] C2 marg. P, Seius Cac
est om. C loquitur om. C
non om. C
mouet] monet C Quaestio add. C2 marg. ponamus] pone P ille om. P
admittit] amittit C et dicit] et om. P
introibis] intrabis P
scilicet te habere] C2 marg., om. P
contrariam om. P infra om. C
de facto] C2 marg., om. P
nam] ita P
animo om. P non] C2 interl. domini] dominum P
non om. P etiam quod tr. P
alius] alium C non om. C glosa eciam tr. P
apprehendendo] apprehendo Cac P
face="Times New Roman">teneor] tenetur P
de usucapionibus] unde ui P
oportet om. P
| 96 | William M. Gordon |
| 24 28 31 32 36 37 38 40 42 44 45 46 47 48 50 51 53 54 59 60 61-2 64 54 66 67 68 70 71 72 73 77 | Ponamus] po(ne) P Quaestio add. C2 marg. agit om. P admittit] C2 admit C admisit P dominus om. C interdicto] interdictum C ut] aut Cac possessor] pos(sessione) praem. P et om. P retinendo] C2 interi, ueniendo C adhuc] aut restituatur ciuilis de qua fuit deiectus praem. Cac perueniet] uenient P restitueretur] restituetur P primo] prima P bene om. P disce add. C post tamen ego om. C uitandus] uitantus P prima om. P unde ui interdicto tr. C istud] illud P qua] e praem. P semper fuit] superfluit P illam eandem possessionem om. P (homoiotel.) est illud om. C accidente] adueniente te P enim om. P accedit] accedat P extrinsecus] extrinsecum C et] ut P ad finem §] § fi. P admittatur] amittatur P et] etiam P credo] concedo P quod] quidem C hic om. P cucurrit] incurrit P interdicto] interdictum C suo] sui C |
| 1 2 3 4 5 7 | ueniamus ad] uideamus P timens] timet P quod om. P quod om. P maluit] mauult P solutionibus scr.: usu(capionibus) C P Si] sti(?) praem. Pac stipulatus] stipulatur P |
| 8 9 10 | amisisse] amittere P quemadmodum] quandam C nunciat] uenit C nunciat] ueniat C non om. P |
noui operis tr. C supra scr.: infra C P titulo om. C queritur om. P Ponamus] po(ne) P ignoranti] ignorante Cac in] et praem. P quare] queritur P differtur] differatur P fundum] in praem. P quod] quia P uellet] C2 interi, nellet C est om. P ultra] utrum P
Ponamus] po(ne) P absens om. P egressum - deiciendi om. P (homoiotel.) domo] domi P eo casu om. C sibi om. P quod bis scr. C sentit sua culpa tr. P queri] conqueri P quare] queritur P Azo] Az. P deiecit] deiecerit P egressus scr.: ingressus C om. P amisit] admisit Pac et Si quis tamen se] C2 marg., om. P autem uisis] C2 marg. iure C, dei. C2 uiris P contenderet de possessione] concederet eum de pos(sessione) C de del.(?) C2 post pos. add. s(ess)orem C2 interi.
admitteret scr.: amitteret C P eum om. P retro] secus P
i §] C2 interi., om. P
Proinde scr.: p. C p(enultimo) P habuit] habet P celeri scr.: sceleri C P succurrendum] ei consulendum siuepraem. P ut om. C C. scr.: infra C P